Kolekcja nagrań Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej

Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej
ul. Kościuszki 6, 36-100 Kolbuszowa

www.muzeumkolbuszowa.pl

Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej powstało w 1959 r. jako prowadzone społecznie Muzeum Regionalne, w 1972 r. zostało upaństwowione, a od 1974 r. roku działa pod obecną nazwą i jako muzeum skansenowskie. Działalność badawcza jest ważną częścią pracy muzeum od początku jego istnienia. Nagrania audiowizualne są gromadzone przez placówkę od lat 70. ub. wieku i stanowią część stale poszerzanego Archiwum Naukowego. Należy podkreślić, że wiele nagrań ukazuje informatorów i artystów ludowych już nieżyjących – niejednokrotnie taśma w muzealnym archiwum jest jedynym dokumentem ich działalności. 

Archiwum Taśm Magnetofonowych (nagraniowych – MKL-TN), obecnie stanowiące zamkniętą całość, zawiera 70 taśm magnetofonowych z nagraniem ok. 90 godzin zapisu fonicznego, z czego ok. 80% to rejestracje różnych przejawów folkloru
Nagrania audio obejmują przede wszystkim wywiady terenowe z obszaru zainteresowania Muzeum Kultury Ludowej – czyli z terenów Lasowiaków i Rzeszowiaków (dawna Puszcza Sandomierska, a także okolice Rzeszowa, Łańcuta i Przeworska), sporadycznie z terenów sąsiednich, m.in. z Janowskiego.

Najstarsi informatorzy, których głos został zarejestrowany na nośnikach magnetycznych urodzili się jeszcze w latach 90. XIX w. i na początku XX w. Wywiady dotyczą przede wszystkim różnych form obrzędowości dorocznej i rodzinnej (wesela, pogrzeby, obchody bożonarodzeniowe, wielkanocne, wieńcowiny), a także sztuki ludowej, rzemiosła, budownictwa, wyposażenia wnętrz, życia społecznego wsi, stosunków etnicznych, medycyny ludowej, meteorologii ludowej, magii i demonologii. W wywiadach pojawiają się różne formy ludowej literatury ustnej: bajki, gawędy, wiersze autorskie i recytowane. 

Nagrania zawierają również wiele przykładów folkloru słownego i muzycznego. Można je znaleźć zarówno w wywiadach jak i na osobnych nośnikach rejestrujących takie imprezy folklorystyczne jak np. Przegląd Widowisk Kolędniczych w Kolbuszowej czy repertuar poszczególnych wykonawców. 

Zarejestrowano niezwykle zróżnicowany korpus pieśni o różnorodnym charakterze i tematyce – pieśni obrzędowe (m.in. kolędy i kolędy życzące), religijne, ballady, pieśni żołnierskie, rekruckie, miłosne, frywolne. Na szczególną uwagę zasługują m.in. nagrania pieśni w wykonaniu Marii Kozłowej  z Machowa, a także Anny i  Stanisława Stępniów z Korczowisk i zespołu śpiewaczego z Majdanu Królewskiego. 
W zebranym korpusie znalazły się również nagrania instrumentalne – między innymi kapeli  Władysława Pogody oraz solistów – m.in. Stanisława Żarkowskiego. 
Archiwum Taśm Videofonicznych (MKL-TV) stanowi zamknięty zbiór, zawierający 44 taśmy VHS z nagraniami ok. 120 godzin zapisów audiowizualnych, z których ok. 70% to zapis różnych przejawów folkloru: przeglądów kolędniczych (podczas których prezentowano różne formy kolędowania powszechne na terenie Lasowiaków i Rzeszowiaków, m.in. Herody, kolęda z szopką, śmieciarze, szczodraki, droby, kolęda z rajem), konkursów śpiewaczych i  tanecznych oraz widowisk obrzędowych (np. wigilia, prządki, okrężne).  Wśród zarejestrowanych nagrań znajduje się między innymi zapis wizyty w ostatniej zamieszkałej chałupie półdymnej – w domu Krówki w Giedlarowej. 

Na taśmach VHS uwiecznione zostały także pierwsze edycje Prezentacji Twórczości Ludowej Lasowiaków i Rzeszowiaków – imprezy, która z biegiem lat stała się wizytówką Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej, podczas której prezentują się twórcy ludowi, rzemieślnicy, kapele, zespoły śpiewacze, taneczne i obrzędowe z północnej części obecnego województwa podkarpackiego. Udokumentowano także pracę lokalnych twórców ludowych wywodzących się z lokalnych ośrodków rzemieślniczych: zabawkarskiego, garncarskiego oraz wikliniarskiego. 
Większość nagrań wchodzących w skład Archiwum Taśm Videofonicznych została zarejestrowana w latach 90. XX w. Stanowią one cenne źródło dla wszystkich osób zainteresowanych folklorem Lasowiaków i Rzeszowiaków. 

Obecnie nagrania, zarówno audio, jak i video trafiają do archiwum Muzeum w formie cyfrowej. Są to przede wszystkim wywiady terenowe oraz filmy dokumentujące wybrane zjawiska folkloru Lasowiaków i Rzeszowiaków.