Muzeum w Przeworsku. Zespół Pałacowo-Parkowy. Kolekcja nagrań Katarzyny Ignas
Muzeum w Przeworsku. Zespół Pałacowo-Parkowy
ul. Park 2, 37-200 Przeworsk
www.muzeum.przeworsk.pl
W 2003 roku w Muzeum w Przeworsku na stanowisku etnografa w Dziale Historii Miasta i Regionu (obecnie: Dział Historyczno-Etnograficzny) zostaje zatrudniona absolwentka etnologii – mgr Katarzyna Ignas, niepochodząca z regionu przeworskiego. Rozpoczyna zapoznawanie się z terenem, opisywanym jako PRZEWORSKIE przez Aleksandra Saloniego – pioniera badań Rzeszowiaków z końca XIX wieku oraz przez rzeszowskiego badacza, dokumentalistę i pedagoga Franciszka Kotulę.
Powiat przeworski obejmuje swym zasięgiem intensywnej animatorskiej działalności kulturalnej – Centrum Kulturalne w Przeworsku, czego efektem jest istnienie w tym rejonie wielu folklorystycznych wiejskich zespołów śpiewaczych. Chcąc poznać żywy folklor pieśniowy Przeworskiego, Katarzyna Ignas dociera do zespołów i podczas spotkania – próby zespołu, sporządza nagrania za pomocą dyktafonu na nośniku – kasecie magnetofonowej.
W styczniu 2005 roku w Gniewczynie Trynieckiej (gm. Tryńcza), w trakcie spotkania z Ludowym Zespołem Śpiewaczym „Dolanie” utrwalone zostają kolędy dla panien, pastorałki i kolędy towarzyszące „kolędzie z Rajem”. Następnie nagrano repertuar zespołów „Grzęszczanie” z Grzęski (gm. Przeworsk) – pieśni weselne, kolęda apokryficzna, kolędy dla panien oraz kolędy „szczebioteńki” towarzyszące kolędowaniu z burczybasem zwanym w Grzęsce „masiurą” (co stanowi przykład kulturowego wpływu Rusinów na zwyczaje polskiej części społeczności wsi Grzęska).
Zespół śpiewaczy „Krzeczowiczanki” z Krzeczowic (gm. Kańczuga), to zespół o najdłuższym, spośród zespołów powiatu przeworskiego, stażu działalności – powstał w 1968 roku. A po raz ostatni wystąpił w 2023 r. na XXIII Regionalnym Przeglądzie: Kolędy i Pastorałki w Pawłosiowie. W Krzeczowicach nagrane zostały pieśni weselne, kolędy a wśród nich „szczybiotajka” oraz pieśń w funkcji kolędy wielkanocnej towarzysząca zwyczajowi „żaczki” praktykowanemu bardzo często jeszcze w połowie XX wieku w regionie przeworskim na początku Wielkiego Tygodnia.
„Majdaniacy” z Majdanu Sieniawskiego (gm. Adamówka) to zespół który powstał w 2010 roku, a który prezentuje repertuar rzadki – kolędy dla kawalerów związane ze zwyczajem kolędowania w ostatnim dniu starego roku, a także kolędę o incipicie „Alum bespe”, będącą majdańskim wariantem kolędy żakowskiej „Largum vesper” notowanej w Krakowie w XVI wieku, która to kolęda towarzyszy do dziś zwyczajowi kolędowania z gwiazdą 5 stycznia w Majdanie.
Z repertuaru Zespołu Śpiewaczego z Rożniatowa (gm. Zarzecze), nagrane zostały pastorałki, pieśni rekruckie i ballady. Kolejne nagrania to krótkie wywiady z Bronisławą Wołowiec z Białobok (gm. Gać) – regionalistką, animatorką teatru wiejskiego obrzędowego – autorką scenariuszy i poetką oraz wywiad z Heleną Gołąb – założycielką zespołu „Familia” z Rudołowic (gm. Roźwienica, pow. jarosławski), na temat szopki kolędniczej kukiełkowej z lalkami – tzw. „bożkami”.
Druga część archiwum dźwiękowego to nagrania na płytach CD i DVD. Na płycie CD: Maria Słysz z Nowosielec (gm. Przeworsk), pieśń towarzysząca zwyczajowi „żoczkowania” w Wielkim Tygodniu. Zaś na płytach DVD znajdują się skopiowane z kaset video VHS, filmy z widowiskami folklorystycznymi, pozyskanymi przez K. Ignas podczas muzealnych badań terenowych związanych z obrzędowością doroczną i rodzinną. Są to: widowisko „Markowskie bożki” nagrane w Markowej (gm. Markowa, pow. łańcucki) w 2011 roku; widowisko „Obżyn” (zakończenie żniw) zaprezentowane przez Zespół Śpiewaczy „Majdaniacy” z Majdanu Sieniawskiego (gm. Adamówka) podczas dożynek gminnych w 2014 roku oraz widowisko „Wesele majdańskie” przygotowane i przedstawione przez młodzież szkolną podczas festynu w Majdanie Sieniawskim; „Jasełka” w wykonaniu społeczności wsi Mirocin (gm. Przeworsk), zaprezentowane na scenie remizy w Mirocinie w 1992 roku; „Kolęda z Rajem” przedstawiona przez społeczność wsi Chałupki (gm. Przeworsk) podczas spotkania opłatkowego w 1993 roku.
Z nagraniami dźwiękowymi integralnie związane są opisowe sprawozdania z przeprowadzonych nagrań, zawierające informacje o wykonawcach śpiewakach, dane o miejscowości, kontekście wykonywania pieśni, opisy zwyczajów.
Do archiwum dźwiękowego dołącza się dodatkowo 4 kasety z nagraniami dokonanymi w latach: 2000 roku, 2004 roku, 2005 roku przez Katarzynę Ignas – w ramach zbierania folkloru ustnego z wsi powiatu ropczycko-sędziszowskiego, gmina Iwierzyce: Olimpów – nagranie pieśni w wykonaniu Franciszka Ochała, Kazimierza Wszołka, Janusza Ignasa; Nockowa – nagranie pieśni i poezji Bronisławy Worek; Wiercany – nagranie pieśni śpiewanych przez młodzież męską w 2004 roku; Olimpów – nagranie przyśpiewek weselnych z wesela w 2005 roku.
Dokumentacja Muzeum w Przeworsku. Zespół Pałacowo-Parkowy. Kolekcja Katarzyny Ignas, w ramach projektu Polska muzyka tradycyjna – dziedzictwo fonograficzne jest w trakcie digitalizacji i opracowania przez Magdalenę Dąbek.