Etnofon
Polska muzyka tradycyjna - dziedzictwo fonograficzne. Stan aktualny, zachowanie, udostępnianie to strategiczny i wieloetapowy projekt realizowany od 2014 r. w Zbiorach Fonograficznych Instytutu Sztuki PAN pod kier. dra Jacka Jackowskiego. Projekt ma na celu stworzenie, rozwój i utrzymanie centralnego cyfrowego repozytorium (etnofon.ispan.pl) dokumentalnych nagrań fonograficznych i filmowych, w których utrwalono polską pieśń i muzykę tradycyjną a także taniec ludowy.
Mówią o nas
Opinie o projekcie

„Etnofon.pl jest jednym z nielicznych Repozytoriów Cyfrowych do których chętnie wracam podczas swojej pracy naukowej.Dobrze zaprojektowana baza danych, intuicyjne opcje wyszukiwania i logicznie pogrupowane treści sprawiają, że ta fonograficzna biblioteka cyfrowa jest doskonałym narzędziem do badań nad folklorem.Ciekawy jest także zamysł Autorów, aby Etnofon zrzeszał inne polskie instytucje posiadające archiwalia muzyczne.Tego – moim zdaniem – wciąż brakuje w obecnych działaniach digitalizacyjnych w naszym kraju, a dzięki takim projektom, mamy szansę na kompletowanie zasobów muzyki tradycyjnej w jednym – dobrze opracowanym technicznie – miejscu.

„Dla mnie Etnofon to przełomowy projekt w polskich badaniach nad muzyką i kulturą ludową.Stwarza on zupełnie nowe możliwości, dając bezpośredni dostęp do olbrzymiego zasobu materiałów, które do tej pory były rozproszone i słabo rozpoznane.
Podjęta na szeroką skalę digitalizacja polskich zbiorów fonograficznych oraz ich umieszczenie w centralnym repozytorium ma kilka niewątpliwych zalet, spośród których moim zdaniem najważniejsze są trzy:

  • proces digitalizacji odbywa się tu w sposób wystandaryzowany, z użyciem najnowocześniejszych technologii, co gwarantuje wysoką jakość cyfrowych materiałów;
  • materiały wprowadzane do repozytorium – niezależnie od ich pochodzenia – są opisywane również w sposób wystandaryzowany, co umożliwia sprawne poruszanie się po tym ogromnym zasobie oraz jego przeszukiwanie według różnych kryteriów;
  • nagrania trudno dostępne, a niekiedy nawet całkowicie niedostępne (np.

„Polska jest krajem, który wyjątkowo wiele poniósł strat archiwalnych w czasie drugiej wojny światowej.Dotyczy to także zbiorów muzycznych.Tym większe znaczenie  ma wyjątkowy w swym charakterze zbiór fonograficzny Instytutu Sztuki PAN, którego fundamentem stały się materiały zgromadzone podczas Akcji Zbierania Folkloru Muzycznego.Uzupełniany w trakcie muzykologicznych obozów studenckich i wyjazdów pracowników Instytutu Sztuki PAN, zbiór ten jest bez wątpienia najcenniejszą polską kolekcją muzyki tradycyjnej.Ale moją największą radością jest to, że na tym nie poprzestano – archiwalia te są otwierane, udostępniane i są łączone w sieć wraz z innymi kolekcjami, tworząc bezcenny skarb muzycznej spuścizny poprzednich pokoleń.”

„Projekt „Polska muzyka tradycyjna – dziedzictwo fonograficzne.Stan aktualny, zachowanie, udostępnianie”, realizowany w IS PAN od 2014 roku pod kierunkiem dra Jacka Jackowskiego, to jeden z najistotniejszych współczesnych zamysłów naukowych dotyczących szeroko rozumianej polskiej kultury ludowej.Obejmuje on także kulturę muzyczną mniejszości etnicznych zamieszkujących Polskę i ma zakres interdyscyplinarny – jestem przekonany, że będzie istotny nie tylko dla etnomuzykologów, ale także dla kulturoznawców, folklorystów, etnologów, filologów, gwaroznawców, medioznawców, teologów, a także muzyków i nieprofesjonalnych amatorów polskiej kultury ludowej (których liczba stale rośnie).

Należy podkreślić, że scentralizowanie kolekcji i utworzenie jednej bazy cyfrowej dla polskiej muzyki ludowej umożliwi naukowe badania porównawcze na niespotykaną dotąd skalę.

„Realizowany od kilku lat projekt Polska muzyka tradycyjna – dziedzictwo fonograficzne.Stan aktualny – zachowanie – udostępnianie uświadamia, jak bogate są zbiory nagrań polskiej muzyki ludowej, znajdujące się w różnych placówkach kultury, instytutach naukowych, rozgłośniach Polskiego Radia, archiwach muzealnych czy kolekcjach prywatnych.Większość nagrań wymaga zabezpieczenia, przegrania na współczesne nośniki, specjalistycznego opracowania, digitalizacji i – docelowo – udostępnienia poprzez bazę internetową.Stworzy to w miarę pełny obraz dokumentacji dźwiękowej polskiej muzyki ludowej, dokonywanej w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat przez badaczy, etnomuzykologów, folklorystów i pasjonatów tej muzyki.

„Od lat pięćdziesiątych XX wieku gromadzone są w Polsce nagrania muzyki ludowej – począwszy od niemającej precedensu Akcji Zbierania Folkloru Muzycznego po szereg tak indywidualnych, jak i instytucjonalnych inicjatyw, których głównym celem było (i jest nadal) dokumentowanie i zachowanie tradycyjnych form kultury muzycznej.Trudno dziś oszacować, jak liczne są ogółem te zbiory.Trudno też ocenić, jaką przedstawiają wartość – historyczną, etnograficzną, artystyczną, a także w jakim stanie technicznym znajdują się nośniki, na których dokonane zostały rejestracje (zarówno dźwiękowe, jak i audiowizualne).

„Zasoby nagrań audio oraz filmowych, dokumentujących folklor(szczególnie sztuki performatywne – śpiew, muzykę instrumentalną, taniec) polski oraz mniejszości narodowych i etnicznych, są tyleż duże (nadspodziewanie) co rozproszone.Wobec katastrofalnych szkód jakie poczyniła w tej dziedzinie II wojna światowa są to zbiory bezcenne.Dlatego długofalowa inicjatywa Instytutu Sztuki PAN, także we współpracy ze Stowarzyszeniem Liber Pro Arte – centralizacji tych zbiorów oraz informacji o nich, technologicznego wsparcia, digitalizacji, fachowego opracowania i udostępniania – jest w najwyższej mierze godna wsparcia.

„Projekt mgr Jacka P.Jackowskiego, kierownika Zbiorów Fonograficznych w Instytucie Sztuki PAN, członka Stowarzyszenia Liber Pro Arte, jest kluczowy dla zachowania nośników dźwiękowych dokumentujących folklor muzyczny w Polsce.Nagrania te, sięgające wstecz lat sześćdziesiątych XX w.są rozproszone w różnych instytucjach i lokalnych placówkach kultury.Zmiany kadrowe, zmienność programów działalności tych placówek w gminach, powiatach, województwach naraża te kolekcje sporządzone przez lokalnych pasjonatów muzyki tradycyjnej/etnicznej/ludowej na zaniedbanie, zapomnienie i zniszczenie.

Stowarzyszenie Liber Pro Arte
 Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Logo Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego